| تبليغات | X |
كوسهها
كوسهها از دسته ماهيهاي غضروفياند كه از تنوع نژادي ـ گونهاي قابل توجهي برخوردار ميباشند. تقريباً در همه جاي دنيا ديده ميشوند كه يا بسيار مهاجم يا بسيار گوشهگير هستند. همچنين در اندازه و شكل نيز متنوعاند. معمولاً تنها حمله ميكنند ولي با هم ميخورند! شامهي بسيار تيزي دارند و بخصوص بوي خون را از كيلومترها دورتر تشخيص ميدهند و همين بو كافيست تا آنها را بر سر سفرهي طعمهي مجروح حاضر كند.
در شكار چابك و مسالحه ناپذيرند. با اين وجود كوسههايي كه به انسان حمله ميكنند نادراند. حتي دفعات حمله كوسهها به انسانها هزاران بار كمتر از دفعات حمله انسان به كوسههاست ! نخستين ثبت حمله كوسه به سال 1965 باز ميگردد. از آن سال تاكنون تعداد حملات ثبت شده در سراسر جهان به 40 تا 100 مورد در سال ميرسد كه بنا بر آمار درصد حملات كوسهها در خليج فارس در سال 2004 ميلادي بين 0 تا 1 درصد بوده است.
آسيبهاي وارده بر فرد، نه تنها از طريق گاز گرفتن كوسه، بلكه از طريق برخورد با پوست آنها نيز ممكن است بوجود آيد. پوست كوسه توسط ضمائم عاج مانند خيلي تيزي پوشيده شده كه دندانك ناميده ميشوند كه توسط مراكز دندان مانندي محكم ميگردند. برخورد با پوست كوسه ميتواند منجر به خراشهاي فراوان و عريض و خونريزي شديد ميشود.
انسان غذاي انتخابي هيچ جانوري نيست. حتي كوسههايي كه به كوسههاي آدمخوار معروفاند. اما بسيار اتفاق افتاده كه كوسهها، بخصوص كوسهي سفيد بزرگ، در آبهاي ساحلي اقيانوسها به شناگران حمله كرده است. جانورشناسان و رفتارشناسان جانوري بر اين باورند كه كوسهها ذاتاً قصد حمله به موجودي به نام انسان را ندارند. بلكه اين بدن فرد شناگر يا موجسوار است كه بواسطه وضعيت شنا كردن يا شكل قرارگرفتن در آب باعث جذب كوسهها ميشود.
كوسهها به موجوداتي دوكي شكل گرايش دارند. گويي اين فرم بدني آنها را به ياد شيرماهيها، سيلها و فوكها مياندازد. شناگري را تصور كنيد كه بر روي يك تخته شنا در سطح آب شناور است و دستها و پاهاي او از لبه تخته در آب آويخته شده، حركت ميكنند. كوسهاي كه از زير به اين شكل نگاه ميكند طبيعي است كه آن را با يك شير دريايي اشتباه بگيرد ! با اين همه برخي از حملات كوسه با دانستههاي جانورشناسي ما قابل توجيه نيست و به نظر مي رسد جانور به عمد به انسان گرايش دارد.
رفتار هاي كوسه ماهي قبل از حمله
رفتار بيشتر كوسهها قبل از حمله تا اندازه اي قابل پيش بيني است. آماده شدن كوسه براي حمله با افزايش حركت در شنا كردن شروع ميشود، بالههاي سينه اي خود را برخلاف موقعيت آن در حالت عادي، پايين آورده، با شنا كردن در اطراف طعمه فاصله خود را با آن كاهش ميدهد. به اين معني كه كوسه در اطراف طعمه خود مسيري را بصورت دواير متحدالمركز طي ميكند و به تدريج خود را به هدف نزديك ميسازد. سپس با يك حمله ناگهاني مسير دايرهاي را شكسته به سمت مركز دايره يا همان طعمه يورش ميبرد. تقريباً هيچ جانوري از چنين حملهاي جان سالم بدر نميبرد. كوسهها سريعتر از هر شناگري هستند و با آنها بايد با نهايت دقت و احتياط رفتار نمود.
نوع آسيبهاي ناشي از حمله كوسهها
همانگونه كه اشاره شد دو نوع آسيب متوجه فرد مورد حمله قرار گرفته است. يكي ناشي از گاز گرفتن كوسه كه ميتواند كشنده باشد و ديگري ناشي از برخرود با پوست شاخيشدهي كوسه ميباشد.
گزش كوسه يا كوسهگرفتگي، جراحتي خاص است كه به فرم و جنس منحصر به فرد دندانهاي اين جانور مروط ميشود.
كوسه در هر آروارهي خود چندين رديف دندان از جنس غضروف دارد كه بطور دوراني گرديده، بجاي هم قرار ميگيرند. به اين صورت كه وقتي جانور بدن طعمه خود را گاز ميگيرد برخي از اين دندانهاي از انتها شكسته و درون عضلات طعمه جا ميمانند. سپس بعد از چند روز به تدريج دنداني كه در زير دندان افتاده قرار دارد، چرخيده و بالا ميآيد و بجاي دندان افتاده قرار ميگيرد.
اين فرم دندانها به كوسه كمك ميكند كه در كمترين زمان ممكن عضلات حركتي طعمه خود را از كار بيندازد. وقني قطعهاي نوك تيز و درشت مانند دندان كوسهي سفيد در عضلهاي شكسته باشد، كوچكترين انقباض آن عضله درد شديدي را در پي خواهد داشت و عملاً عضله را بيحركت ميكند.
از سوي ديگر بر اساس جراحتي كه در بدن مصدومان ايجاد شده ميتوان اينگونه نتيجه گرفت كه آروارههاي كوسه در ناحيهي انتهايي از قدرت و توان بيشتري برخوردار است و جانور سعي ميكند طعمه را طوري بگيرد كه كاملاً بدن طعمه به درون دهان او وارد شود و دندانهاي انتهايي به بدن طعمه بنشينند.
امداد و درمان اوليه
1 0 گاز گرفتن كوسه ممكن است منجر به خونريزي زياد و صدمات بافتي شود. براي جلو گيري از خونريزي بايد توسط نوار پانسمان بزرگ و با فشار آنرا باندپيچي كنيم. جراحات را با لايههايي از پارچه فشرده كه بهتر است نوار پانسمان باشد ميپوشانيم، حتي براي راحتي ميتوانيم از لباسها و حولهها استفاده كنيم. بعد زخم را با باند پانسمان، لباس پاره، حولهها يا ملافهها بپوشانيم و ثابت نگهداريم. با فشار مستقيم روي نقاط فشار ميتوانيم تا حدود زيادي خونريزيهاي جدي و خطرناك را كنترل كنيم. نقاط فشار عمده عبارتند از : در دست محل ضربان سرخرگ ساعدي در ساعد بالاي آرنج زير ماهيچه دو سر بازو (سرخرگ بازويي ) و در موقع خونريزي در پا با پاشنه يا كف دست يا نوك انگشت روي ناحيه كشاله ران (سرخرگ فمورال ).
هنگامي كه نتوانستيم خونريزي را با فشار مستقيم يا فشار نقطه اي كنترل كنيم به يك تورنيكت يا ليگاتور نياز داريم تا بتوانيم جان قرباني را نجات بدهيم، اگر چه ممكن است كه عضوي از بدن خود را از دست بدهد. تورنيكتها فقط به عنوان آخرين چاره به كار ميروند و در توليد فشار كافي براي كنترل خونريزي به كار ميروند. رگبندها را جابجا نكنيد، آنها بايد در بيمارستان و فقط توسط پزشك خارج شوند.
شل كردن تورنيكت ممكن است با آزادسازي توكسين از عضو صدمه ديده به داخل سيستم گردش بدن باعث ايجاد شوك شود، كه اين باعث ميشود خونريزي به خوبي ادامه داشته باشد.
2. براي درمان شوك بيمار بايد روي زمين دراز كشيده و پاهاي خود را بالا نگهدارد.
3. اگر پرسنل پزشكي آماده باشند، درمان را با تزريق درون رگي (IV) لاكتات رينگر يا سالين نرمال آغاز ميكنند. اگر خون از دست رفته زياد باشد عمل تزريق بايد دوباره تكرار شود. رنگ بيمار، نبض و فشار خون او ميتواند در جهت دانستن مقدار مايع مورد نياز مورد استفاده قرار بگيرد. مجراي تنفسي را باز نگه ميداريم تا بتوانيم به موقع اكسيژن رساني بكنيم. مايعات را از راه دهان نمي دهيم. اگر وضعيت قلبي بيمار متعادل باشد، استفاده از مسكن ها در دوز پايين ميتواند در كاهش درد بيمار موثر باشد. به دليل استفاده از مسكن ها علائم وقفه تنفسي رامورد بررسي و توجه قرار ميدهيم.
4. در مراحل اوليه امداد بايد به مجاري تنفسي، تنفس و جريان خون توجه داشت. بررسي كامل را در مورد شوكهاي متعدد انجام ميدهيم .
5. ممكن است كه قرباني را به زودي به اتاق ويژه پزشكي منتقل كنند، بنابراين بيمار را آماده ميكنيم.
6. براي حمل عضو جدا شده، آنرا در باند ميپيچيم، با آب نمك آنرا خيس ميكنيم، در كيف پلاستيكي قرار ميدهيم و سرد ميكنيم، ا لبته نه در تماس مستقيم با يخ. عضو جدا شده را با بيمار حمل ميكنيم.
7. بزودي در يك بيمارستان يا محيط كنترل شده تميز كردن جراحات، ممكن ميشود. چون دندان هاي كوسه از غضروف ساخته شده و استخواني نيست ممكن است با اشعهX آشكار نشود. براي خارج كردن دندانهاي آن بايد از عمل جراحي استفاده كرد.
8. نتايج اشعه X در مورد آسيب هاي شديد به استخوان در اثر له يا خرد شدن آن مورد استفاده قرار ميگيرد. در صدمات شديد ناشي از بريدگي، به دليل آزاد شدن ميوگلوبين از ماهيچه صدمه ديده ،ممكن است به علت بيماري شديد، كليهها از كار بيافتند و ادرار به رنگ خاكستري تيره درآيد .
9. براي درمان تتانوس ،توكسوئيد تتانوس را به مقدار 5/0 ميلي متر به صورت تزريق درون ماهيچهاي (IM) و ايمونوگلوبولين تتانوس را به مقدار 250 تا 400 واحد و به صورت تزريق درون ماهيچه اي تجويز كنيد.
10. ممكن است جراحات قبل از اينكه از آنتيبيوتيك استفاده كنيم توسط موجودات هوازي و بي هوازي آلوده شده باشد. آلودگي هاي ثانويه توسط گونههاي كلستريدم و ويبرو به طور مكرر گزارش شده است.
11. بازسازي هاي حساس مانند جراحي، عمل جراحي جديد و درمان كمكي با اكسيژن هيپرباريك، اكسيژن رساني به بافتهايي را كه به آن لازم دارند افزايش ميدهد.
12. در صورت كاهش غير منتظره در وضع هوشي يا ديگر علائم عصبي و نشانههاي ظاهر شده در حمله كوسه طي غواصي، در صورت امكان افزايش يا كاهش فشار سرخرگي را بررسي كنيد.
وال هاي قاتل
والهاي قاتل در تمام اقيانوس ها هم در نواحي استوايي و هم در نواحي قطبي زندگي ميكنند. اين والها يكي از بزرگترين پستانداران اند كه داراي هوش كم، پوزه گرد و باله پشتي سياه ميباشند. سر سياه و پشت آن بسيار متمايز از شكم بسيار سفيد آن است. معمولاً يك لكه سفيد در عقب و بالاي چشم آن ديده ميشود.
والهاي كشنده معمولاًدر گروههاي 3 تا 40 تايي مشاهده ميشوند. اين والها داراي آروارههاي قدرتمند، وزن زياد، سرعت زياد و دندانهاي بهم قفل شده اي ميباشند. به علت سرعت زياد و خوي گوشتخوارانهاش بايد با اين حيوان بسيار محتاطانه رفتار كرد. اگرچه تا حالا هيچ حملهاي به انسان از طرف والهاي كشنده گزارش و ثبت نشده است.
راههاي پيشگيري
وقتي كه وال هاي قاتل مشاهده شده از نوع خالدار باشند، همه پرسنل بايد سريعا آب را ترك كنند. وقتي كه والهاي كشنده در منطقه مشاهده شدند، بايد در مناطق ساحلي، اسكلهها يخ هاي شناور و ... نهايت دقت و مراقبت را داشته باشيم.
امداد و درمان اوليه
امداد و درمان اوليه مشابه همان اصولي است كه هنگام گاز گرفتن كوسه وجود داشت.
باراكودا
نزديك به 20 گونه از باراكودا در اقيانوسهاي مختلف از هند غربي، آبهاي گرم از برزيل تا فلوريدا و اقيانوس هاي آرام از درياي قرمز تا جزاير هاوايي وجود دارد.
باراكودا يك ماهي دراز و نازك با آروارهها دندانهاي برجسته، به رنگ آبي تا نقره اي، داراي سر بزرگ و دم V شكل است. ممكن است اندازه آن تا 10 پا هم برسد. باراكودا يك شناگر سريع ميباشد. شناگران را دنبال ميكند اما بندرت به شناگران در زير دريا حمله ميكند. زخم هاي ايجاد شده توسط باراكودا را ميتوانيم از زخم هاي ايجاد شده توسط كوسه تشخيص بدهيم. يك باراكودا زخم هايي صاف يا V شكل بر جا ميگذارد در صورتي كه كوسه زخم هايي منحني شكل شبيه آروارههايش ايجاد ميكند. با اين وجود حملات تهديد آميز عليه موجودات توسط باراكودا نادر است.
راههاي پيشگيري
باراكودا توسط مواد درخشان حتي به مقدار كم نيز جذب ميشوند. بنابراين از بردن وسايل براق يا جواهرات در آب خودداري كنيد، چون احتمال دارد كه باراكودا در آنجا وجود داشته باشد. از حمل ماهي هاي شكار شده دوري كنيد چون باراكودا متوجه آنها خواهد شد.
از آب بازي يا آويزان كردن اعضاء بدن در آبهايي كه احتمال حمله باراكودا وجود دارد خودداري كنيد.
درمان و امداد اوليه
امداد و درمان اوليه مشابه به اصول عمومي آمده در گاز گرفتن كوسه است. صدمات وارد شده توسط باراكودا به ا حتمال زياد از صدمات ناشي از گاز گرفتن كوسه كمتر است.
مارماهي ها
در ابتدا تصور ميشد كه مارماهي ها در مناطق حاره اي و نيمه حاره اي ساكن اند تا موقعي كه بعضي از گونههاي آن در مناطق معتدل شناخته شدند. مارماهي ها ساكن زير دريا اند و معمولاً در سوراخ ها يا شكافها و يا در زير صخرهها و مرجانها يافت ميشوند.
از نظر ظاهري و حركت شبيه مار ميباشند. مارماهيها قوي جثه و پوستي چرم مانند و دندانهاي برجسته دارند و تا سهونيم متر هم رشد ميكنند. مارماهي بي نهايت نسبت به قلمرو خود حساس است. حملات او خيلي از اوقات در اثر دست دراز كردن در شكاف يا سوراخ تصرف شده توسط مارماهي صورت ميگيرد.
مارماهي يك گازگيرنده قدرتمند و خطرناك است و بعد از گازگرفتن نيز به سختي از محل خود بيرون ميآيد. جراحات در اثر گاز گرفتن ممكن است از چند سوراخ شدگي جزئي تا شديد باشد. اگر درگيري پيش بيايد شدت خونريزي به نوع بريدگي بستگي دارد. جراحات معمولاً به دست يا ساعد وارد ميشوند.
راههاي پيشگيري
هنگام دست بردن به داخل سوراخ ها يا شكافها خيلي مواظب باشيد. از عصباني كردن يا سعي در بيرون راندن مارماهي از سوراخش دوري كنيد.
امداد و درمان اوليه
در اولين اقدام بايد از خونريزي جلوگيري كرد. فشار مستقيم و بلند كردن دست ها و پاهاي آسيب ديده تقريبا از خونريزي جلوگيري ميكند. معالجات پزشكي بعدي را نيز انجام دهيد. اگر دست داراي آسيب ديدگي شديد باشد بايد فورا توسط پزشك بررسي شود. توكسيني كه از غشاء مخاطي سقف دهاني از مارماهي هاي بخصوصي آزاد ميشود ممكن است باعث ايجاد مسموميت هاي خفيف بشود. ماهيت اين توكسين شناخته نشده است، ولي درمان آن شناخته شده است. كنترل جراحت را به صورت اصولي انجام دهيد. درمان تتانوس مانند درمان آن در گازگرفتگي كوسه است.
درمان آنتي بيوتيكي بايد خيلي سريع انجام شود. ممكن است مراقبت مخصوص و فوري توسط يك جراح دست براي جلوگيري از آسيب دائمي و از دست دادن عملكرد دست و بازسازي عصب و تاندون دست لازم باشد.
شيرهاي دريايي
شيرهاي دريايي در اقيانوس آرام ساكن اند و در سواحل غربي ايالات متحده به تعداد زياد وجود دارد. ظاهر آنها شبيه يك خوك آبي بزرگ است. شيرهاي دريايي معمولاً بي آزار هستند، باوجود اين، در فصل جفت گيري (اكتبر و تمام دسامبر ) شيرهاي دريايي نر بزرگ عصباني ميشوند و ممكن است كه به غواصان آسيب برسانند. اگر غواصان بخواهند كه با آنها تماس بگيرند ممكن است كه اين جانوران آنها را گاز بگيرند. گاز گرفتن آنها شبيه به گازگرفتن سگ بوده و بندرت شديد ميباشد.
راههاي پيشگيري
وقتي كه اين حيوانات در آب هستند غواصان بايد از اين پستانداران دوري كنند.
امداد و درمان اوليه
1. از خونريزي جلوگيري كنيد.
2. بافتهاي مرده اطراف زخم را برداشته و زخم را تميز ميكنيم.
3. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد.
4. عفونت زخم رايج است، براي جلوگيري از آن بهتر است از درمان آنتي بيوتيكي استفاده كنيم.
ماهيهاي سمي با سميت خفيف
شناسايي يك ماهي سمي هميشه ممكن نيست. باوجود اين، اثرات و نتايج زهر هايشان خيلي متفاوت نيست. ماهي سمي بندرت اتفاق ميافتد و بر خورد با آن معمولاً به طور اتفاقي و دراثر تماس با آن اتفاق ميافتد. اسپين هاي ماهي مرده توكسيك بر جا ميگذارد. سم معمولاً در برابر حرارت ناپايدار بوده و در آب گرم تجزيه ميشود. علائمي كه توسط نيش زدن آنها پديد ميآيد اولا شامل درد شديد و ثانيا ايجاد برآمدگي يا حتي حساسيت شديد دراطراف زخم ميباشد. بافتهاي اطراف زخم نيز متورم و زرد رنگ ميشوند. علائم كلي شامل تهوع، استفراغ، عرق كردن، تب خفيف ،تنگي نفس و غش كردن ميباشد. در صدمات شديد درد ممكن است باعث از رفتن تعادل شود.
نيش يا زهر به مقدار كم هم ممكن است باعث ايجاد واكنش هاي شديد آنافيلاكسيك شود، بنابراين پرسنل پزشكي بايد آماده باشند.
راههاي پيشگيري
از دست زدن به ماهي هاي مشكوك هم خودداري كنيد. ماهي سمي اغلب در سوراخها يا شكافها پيدا ميشوند يا خود را به صورت خيلي خوب درزير صخرهها استتار ميكنند. غواصان نيز بايد با هوشياري مراقب حضور آنها بوده و از آنها دوري كنند.
امداد و درمان اوليه
1. مصدوم را به بيرون از آب انتقال داده و مراقب باشيم غش نكند.
2. مصدوم را روي زمين خوابانده و به او قوت قلب ميدهيم.
3. علائم شوك را بررسي كنيد.
4. زخم را با آب سرد، آب نمك يا محلول آب نمك استريل شده بشوييد. مكيدن زخم براي بيرون آوردن توكسين موثر نيست و ممكن است كه جراحي براي باز كردن سوراخ زخم ضروري باشد .
5. عضو مجروح را به مدت 30 تا 90 در آب گرم قرار دهيد. چون گرما ميتواند اثر سم را از بين ببرد. حرارت آب بايد تا حدي باشد كه مصدوم تحمل دارد. نبايد دماي آن بيشتر از 122 درجه فارنهايت (50 درجه سانتيگراد ) باشد. اگر آنرا بيشتر از يك مدت كوتاه در آب بالاتر از دماي ذكر شده قرار دهيم باعث سوختگي ميشود. بنابراين قرار دادن زخم در آبي با دماي بالاتر از 50 درجه سانتيگراد بايد در مدت زمان
ي كوتاه باشد و در صورت لزوم تكرار شود. اگر زخم روي صورت بود از كمپرسهاي داغ استفاده كنيد. افزودن سولفات منيزيم (سولفات دو منيزيمي ) در آب بي فايده است.
6. تزريق آمپولهاي گلوكونات كلسيم، ديازپام يا متاكاربامول در كاهش تشنجات عضلاني موثر است. تزريق گزيلوكائين 5/0 درصد تا 2 درصد بدون آدرنالين در كاهش درد موثر است. اگر گزيلوكائين با آدرنالين اشتباهاً استفاده شود ممكن است مرگ بافتهاي اطراف زخم در اثر توكسين و آدرنالين موجود در زخم بوجود آيد. همچنين براي آرام كردن دردهاي شديد ممكن است مسكن نيز لازم باشد.
7. زخم راتميز و بافت هاي مرده اطراف زخم را برداريد. همه لباسهارا دربياوريد چون در جلوگيري از گسترش سم موثر است.
8. تورنيكاتها يا ليگاتورها زياد توصيه نمي شوند. از يك روغن ضدعفوني كننده يا آنتي بيوتيك و پارچه استريل استفاده كنيد. جابجايي و حركت اندام صدمه ديده را توسط تختههاي شكسته بندي و كراواتها كم كنيد.
9. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
10. براي درمان پروفيلاكسي از روغنهاي آنتيبيوتيكي به صورت موضعي استفاده كنيد. اگر در درمان گفته شده تاخير كنيد زخم توسط كلوني ميكروبي آلوده ميشود .
ماهيهاي سمي با سم كشنده (سنگ ماهي، ماهي راه راه، عقرب ماهي )
گزيده شدن توسط سنگ ماهي، ماهي راه راه و عقرب ماهي داراي اثرات كشندگي است. بااينكه شباهتهايي بين اين ماهي ها و ماهي هاي قسمت قبلي وجود دارد، ولي اين گروه به علت داشتن خاصيت كشندهتر سم و داشتن پادزهر از گروههاي قبلي جدا ميشود. پادزهر سنگ ماهي اختصاصي است و داراي نتايج بهتري در مقايسه با عقرب ماهي و ماهي راه راه دارد. نتايج ظاهري شبيه به ديگر ماهي هاي سمي است، ولي درد آن بيشتر بوده و ممكن است چند روز طول بكشد.
علائم كلي اغلب وجود دارند و ممكن است شامل كاهش تنفس يا ايست قلبي نيز باشد. اين ماهيها پراكندگي وسيعي در درياهاي گرم و معتدل داشته و در بعضي آبهاي سرد نيز وجود دارند. آنها ساكن كف آبهاي كم عمق ميباشند. سنگ ماهي و عقرب ماهي داراي سطحي پهن به رنگ سياه و رنگارنگ ميباشند. ماهيهاي راه راه داراي ظاهري آراسته و پرمانند بوده كه قطعات سياه و سفيد متناوبي دارند.
راههاي پيشگيري
روشهاي پيشگيري از آنها شبيه به ماهي هاي سمي است.
امداد و درمان اوليه
1 0 درمان اوليه شبيه به درماني كه در مورد ماهي سمي آمده ميباشد.
2. براي كاهش عوارضي كه زندگي بيمار را تهديد ميكند با صبر و دقت اوضاع را بررسي كنيد. سم يك پروتئين متغير است و عمل آن شبيه به ميوتوكسين روي ماهيچههاي قلبي (كاردياك )، غير ارادي و اسكلتي است و ممكن است منجر به فلج ماهيچه اي، كاهش تنفس، اتساع عروق، شوك و بي نظمي قلبي يا ايست قلبي شود.
3. زخم راتميز و بافت هاي مرده اطراف زخم را برداريد .
4. پادزهر اين ماهيها توسط شركت سرمسازي «كامان ولز» واقع در ملبورنِ استراليا ساخته شده است. اگر اين پادزهر با رعايت مقدار معين آن مصرف شود موثر است و بايد تست حساسيت طبق دستورالعمل درج شده روي جعبه همراه پادزهر انجام شود و پزشك بايد براي درمان شوك آنافيلاكتيك (واكنش شديد آلرژي ) هميشه آماده باشد.
به طور خلاصه، وجود 1 يا2 سوراخ گزيده شدگي به 2 واحد (يك آمپول)، 3 يا 4 سوراخ به 4 واحد (دو آمپول)، 5 يا 6 سوراخ به 6 واحد (3 آمپول) نياز دارد. تزريق پادزهر بايد به آهستگي و به روش IV انجام شود، و مصدوم براي شوك آنافيلاكسي به دقت وارسي شود.
5. درمان تتانوس، درمان آنتي بيوتيكي و آنالجستيك شبيه به درمان حاصل از نيش ديگر ماهيهاست.
استينگراي ها (سفره ماهي پهن برقي )
استينگراي ها در مناطق حاره اي، نيمه حارهاي، گرم و معتدل وجود دارند. در آب پناه ميگيرد و طوري در زير ماسهها پنهان ميشود كه فقط دم و چشم هايش پيدا است. شكل آن شبيه به راكت است و يك دم دراز دارد. سالانه تقريبا 1800 حمله توسط استينگراي گزارش ميشود. بيشتر حملهها زماني اتفاق ميافتد كه نا خواسته پا روي پرههاي آن بگذاريم كه باعث ميشود براي دفاع از خود ضربه اي با دم بزند.
اسپين ها نزديك به پايه دم قرار دارند. صدمات وارده شبيه به سوراخ يا زخم نبوده و بي اندازه دردناك ميباشند. زخم ايجاد شده به صورت باد كرده و متورم و با حاشيه اي آبي رنگ بوده و عفونت زخم نيز اتفاق ميافتد. علائم سيستميك وجود داشته و ممكن است شامل غش، تهوع، استفراغ، عرق كردن، مشكلات تنفسي و افت فشار خون باشد.
راههاي پيشگيري
در آبهاي كم عمق كه استينگراي تمايل به سكونت دارد، وقتي كه وارد آب ميشويد يك تكه چوب همراه خود داشته باشيد تا بتوانيد هم از پرههاي آن دور شده و هم بتوانيد آنرا فراري دهيد.
امداد و درمان اوليه
1. كمك رساني اوليه مشابه با همانهايي كه درمورد ماهي هاي سمي گفته شد ميباشد و پادزهر نيز وجود ندارد.
2. درمان با آب گرم هم طبق اصولي كه در مورد ماهي سمي آورده شده ميباشد.
3. زخم راتميز و بافت هاي مرده اطراف زخم را برداريد. تيغهاي زائد را كه باعث آسيب و آزار بافت ميشوند دربياوريد. فراموش نكنيد كه حتما لباس هاي مصدوم را بيرون بياوريد مشابه با همان اصولي كه در بخش گسترش توكسين آمده بود.
4. براي كاهش عوارضي كه زندگي بيمار را تهديد ميكند اوضاع را با دقت و صبر بيشتري بررسي كنيد. علائم بيماري ميتواند شامل نامنظمي در كار قلب، كاهش فشار خون، استفراغ، اسهال، عرق كردن، ضعف عضلاني، كاهش تنفس و ايست قلبي باشد. مرگ ومير نيز گاه گاهي گزارش ميشود.
5. روش هاي درماني كزاز، درمان آنالجستيك و روشهاي درماني آنتي بيوتيكي مشابه همان اصولي هستند كه در بخش ماهي هاي سمي آورده شدند.
عروسهاي دريايي
اين گروه از جانوران تقريباً در تمام درياهاي مناطق استوايي و نيمه استوايي و حتي درياهاي معتدل يافت ميشوند. در خليج فارس نيز گونههاي متعددي از اين جانور وجود دارند كه معمولاً براي افرادي كه با تهديدات اين جاندار ناآشنا هستند مشكلات شديدي ايجاد ميكنند.
اين جانوران داراي بدني شفاف با زائدههاي دم مانند در اطراف خود هستند كه اندامهاي زهرآگين جانور روي همين رشتههاي دممانند قرار ميگيرند . معمولاً دستهجمعي و بيصدا حركت ميكنند و از اين رو به يكباره فرد خود را در ميان انبوهي از آنها مييابد كه اگر با بدن برهنه وارد آب شده باشد، به راحتي توسط اين جانوران گزيده ميشود.در ظرف چند دقيقه، در محلهاي گزش آماس، تورم، سرخي، التهاب و سوزشِ بسيار شديد احساس ميشود كه به تدريج به عوارض سردرد، درد عضلاني، تهوع، استفراغ، تشنج، تب و مشكلات قلبي ـ ريوي و بلعي منتهي خواهد شد.
پيشگيري
در روزهاي پايان اسفند ماه و اوايل بهار كه فصل جفتگيري و تخمريزي اين جانوران است از شنا كردن در خليجفارس و درياي عمان، بخصوص در ساحل جزاير خودداري نماييد. (در صورت لزوم براي ورود در آب، از لباس غواصي و پوشش كامل استفاده كنيد.) به دستههاي عروس دريايي نزديك نشويد و سعي در گرفتن و يا عبور از ميان گلهي آنها نكنيد.
اگر در منطقهي زيست عروسهاي دريايي غواصي يا شنا ميكنيد حتماً يك شيشه سركه سفيد در كيف كمكهاياوليهي خود داشته باشيد
امداد و درمان
1. فرد را از آب خارج كرده و او را آرام كنيد و در جايي بخوابانيد.
2. عضو يا اندامي كه دچار صدمه شده را بيحركت كنيد و لباسهاي مصدوم را از تنش درآوريد.
3. به مدت نيم ساعت محل صدمه ديده را با محلول اسيد استيك 5% يا سركه شستشو دهيد. در صورت دسترس نبودن اين مواد از محلول آب نمك نسبتاً غليظ استفاده كنيد. هرگز از آب شيرين و تميز براي شستشو استفاده نكنيد زيرا باعث تخليه سم سوزنكها (نماتوسيستها) به داخل بافت خواهد شد. در صورت عدم وجود آب نمك، عضو مصدوم را با آب دريا بشوييد. همچنين ميتوانيد از محلول غليظ جوششيرين استفاده نماييد. توجه كنيد كه هرگز سركه و جوششيرين را همزمان استفاده نكنيد.
4. با كمك پنس يا موچين، سوزنكهاي درشتتر را از پوست جدا كنيد. دقت كنيد كه با احتياط اين كار را انجام دهيد تا باعث نفوذ بيشتر يا تخليه سم آنها نشويد. براي جلوگيري از آسيب رساندن به خودتان، بهتر است از دستكش جراحي استفاده كنيد.
5. مناسبترين شيوه براي خارج كردن كامل سوزنكها، آن است كه خميرريش يا محلول كفصابون را روي موضع ريخته، سپس با تيغ ريشتراشي، موضع را بتراشيد تا نماتوسيستها خارج شوند. سپس دوباره به مدت 15 دقيقه محلولهاي فوق (سركه، اسيداستيك يا جوش شيرين) را روي موضع بريزيد.
6. هرگز محل صدمه ديده را نماليد يا با حوله خشك نكنيد. اين عمل باعث نفوذ بيشتر نماتوسيستها خواهد شد.
7. كمپرس سرد در تسكين درد مؤثر خواهد بود. ولي هيچگاه يخ يا كيسه آب يخ را مستقيماً روي پوست قرار ندهيد.
8. اگر اسيد استيك، سركه و يا جوش شيرين در دسترس نبود، به عنوان آخرين راه چاره ميتوانيد محلول رقيق شدهي آمونياك (غلظت1 به 4)، عصاره ميوه انبهي هندي، يا ادرار انسان را روي موضع آسيبديده بريزيد.
9. استفاده از كورتيكواستروئيدهاي جلدي مفيد خواهد بود. بعد از برداشتن سوزنكها ميتوان از پمادهايي مانند هيدروكورتيزون، 2بار در روز، استفاده كرد.
10. اگر احياناً چشم آسيب ديده بود سريعاً چشم را با محلول استريل چشمي شستشو دهيد. اگر اين محلول در دسترس نبود از حجم زياد آب تميز استفاده كنيد. هرگز مواد و محلولهاي فوقالذكر را براي صدمات چشمي بكار نبريد.
11. توجه كنيد كه علائم مصدوميت ممكن است در فاصلهي يك ماه بعد دوباره عود كند. لذا بعد ار مراحل امداد اوليه، فرد را به مركز درماني برسانيد.
مرجانيان
گونههاي خطرناك مرجانيان شامل مرد جنگي پرتقالي، زنبور دريايي يا ستاره دريايي، شقايق دريايي ميباشد.
ستارههاي دريايي رنگ هاي متنوعي دارند (آبي، سبز، سرخ، قرمز، قهوه اي) يا ممكن است روشن باشند. ظاهري شبيه به بالون دارند و توسط تانتاكولها در آب آويزان اند. بيشتر صدمات ناشي از نيش زدن معمولاً توسط ستاره دريايي صورت ميگيرد. تقريبا برخورد ستاره دريايي با غواص ميتواند در هر ناحيه اي از اقيانوس در سراسر جهان رخ دهد. وقتي كه اين اتفاق افتاد غواص با هزاران زخم جزئي روي خود مواجهه ميشود. اين اندامهاي زخمي كننده كه در تانتاكول قرار دارند نماتوسيست ناميده ميشوند. بيشتر زخم هاي ستاره دريايي منجر به سوزش دردناك در ناحيه پوستي كه مورد حمله قرار گرفته، ميشود.
زنبور دريايي و مرد جنگي پرتقالي گونههاي خطرناكي هستند. نيش زنبور دريايي در ظرف مدت 10 دقيقه با كاهش در كار قلب، قطع تنفس و از كار انداختن فعاليت ماهيچه اي باعث مرگ مصدوم ميگردد. همچنين مرگ توسط نيش مرد جنگي پرتقالي نيز گزارش شده است. اگر چه مسموميت از طريق خوردن شقايق دريايي نادراست بااين حال از خوردن آنها خودداري كنيد.
راههاي پيشگيري
به ستارههاي دريايي دست نزنيد. نمونههاي ظاهرا مرده يا به ساحل آمده نيزممكن است قادر به نيش زدن باشند. حتي حولهها يا پارچههاي آلوده با نيش نماتوسيست ممكن است تا يك ماه بعد باعث سوزش شود. بهترين راه آن است كه از تانتاكولها دوري كنيد.
در بعضي گونههاي ستاره دريايي، تانتاكولها ممكن است تا فواصل زيادي به صورت افقي يا عمودي كشيده شوند كه توسط غواص قابل مشاهده نيستند. شناگران و غواصان بايد از نزديك شدن به ستاره دريايي دوري كنند و از برخورد با تانتاكولهاي آن وقتي كه در سطح هستند اجتناب نمايند.
ستاره دريايي
در آبهاي كه ستاره دريايي فراوان هستند بايد هنگام غواصي كردن از لباس محافظ استفاده كنيد. كاربرد وازلين روي پوست در جلوگيري از گزيدن مفيد است، اما توجه داشته باشيد كه استفاده از وازلين ميتواند وسايل پلاستيكي را از بين ببرد.
امداد و درمان اوليه
بدون عجله و با آرامش باقيمانده تانتاكول را با حوله يا پارچه برداريد. براي جلوگيري از چركي شدن زخم نماتوسيست از وينگار (اسيد استيك رقيق ) يا از 3 تا 10 درصد محلول اسيد استيك استفاده كنيد. استفاده از محلول 20 درصد سولفات آلومنيوم و 11 درصد سورفاكتانت داراي اثر متوسطي است، اما اثر وينگار بهتر است. ازالكل يا تركيبات الكلي استفاده نكنيد. الكل متانول دار يا متانول، الكل صد درصد، ا لكل داراي آب همگي اثرات دشارژ قوي نماتوسيست را نشان ميدهند. براين اساس استفاده از اين تركيبات در بدتر شدن التهاب پوستي موثراند. اسيد پيكريك، ادرار انسان و آب تازه بي اثر اند و نبايد استفاده شوند چون ممكن است باعث دشارژ نماتوسيست ها شوند. استفاده از ماسه يا گوشت پاپائين دار نيز بي اثر بوده و ممكن است استفاده از آنها باعث دشارژ شديد نماتوسيتها شود لذا از آنها نبايد استفاده كرد. استفاده از ايزوپروپيل الكل ممكن است موثر باشد، پيشنهاد ميشود از آنها فقط هنگاميكه وينگار يا اسيد استيك رقيق در دسترس نبود استفاده شود.
درمان بيماري
درمان بيماري ميتواند شامل درمان توپيكال (موضعي ) استروئيد، روغن بي حس كننده ( گزيلواكائين 2 درصد ) آنتي هيستامين ها يا آنالجيسك هاي سيستميك باشد. براي بي حسي توپيكال نيايد از بنزوكائين ها استفاده كرد، چون ممكن است باعث حساس شدن پوست يا اثرات ثانويه روي پوست داشته باشند.
آنافيلاكسي
آنافيلاكسي (واكنش شديد آلرژي ) ميتواند از زخمهاي ستاره دريايي ناشي شود.
پادزهر
پادزهر زنبور دريايي و ستاره دريايي موجود است. پادزهر بايد به صورت تزريق داخل وريدي و با دقت صورت بگيرد. تزريق IM را درصورتي كه تزريق IV امكان پذير نبود انجام داد. هنگام استفاده از روش IV بايد از يك آمپول و در روش IM از سه آمپول پادزهر زنبور دريايي استفاده كرد.
هر آمپول پادزهر زنبور دريايي از 20000 واحد تشكيل شده و بايد در جاي خنك و دماي 36 تا 50 درجه فارنهايت ( 2 تا 10 درجه سانتيگراد ) نگهداري شود نه در جاي سرد.
واكنش حساسيت براي پادزهر بايد توسط تزريق زير پوستي آدرنالين، كورتيكواستروئيدها و آنتيهيستامينها انجام شود.
درمان هايپوتانسيون ( فشار خون خيلي پايين) با افزايش مقدار IV كه باعث بالا بردن فشار خون ميشود ضروري است. پادزهر ساخت آزمايشگاه سرم كامان ولز كشور استراليا ، شهر ملبورن ميباشد.
مرجان
مرجان ها داراي منافذ زياد و ساختاري شبيه صخره دارند و درمناطق حاره اي و نيمه حاره اي يافت ميشود. مرجان ها بسيار سخت هستند و بيشتر مرجانهاهايي كه نرم هستند به خاطر كنارههاي تيزشان خطرناك اند. اگر جراحت و بريدگي توسط مرجانهاي نرم صورت بگيرد، براي بهبود يافتن آن زمان زيادي لازم است و ممكن است بطور موقت به نقص عضو آن اندام بيانجامد. ساده ترين بريدگي ها و جراحت ها هم اگر درمان نشوند ميتوانند باعث آسيب رساندن به پوست شوند، ثانيا عفونت هم ممكن است اتفاق بيافتد و با وجود مناطق قرمز حساس شده در اطراف جراحت قابل تشخيص ميباشد. تمام جراحات صورت گرفته توسط مرجانيان بايد تحت مراقبتهاي پزشكي قرار بگيرد.
گونههاي مختلفي از مرجانها ميتوانند همانند ستاره دريايي غواصان را زخمي كنند. برخي از مرجانهاي نرم از جنس پالي توآ اخيرا كشف شده اند كه داراي كشنده ترين سم بر ضد انسان ميباشند. اين سم درون بدن موجود وجود داشته نه در نماتوسيست هاي زخمي كننده.
مايع مخاطي كه از اين مرجانها خارج ميشود ميتواند منجر به واكنش شديد پوست ميشود (درماتيت) يا اگر زخم هاي باز را تحت تاثير قرار دهد ميتواند منجر به مرگ موجود شود.
راههاي پيشگيري
هنگام فعاليت نزديك مرجانها بسيار مواظب باشيد. مرجانها اغلب به شكل تپه دريايي اند و جريان هايي را از سطوح بالا و پايين خود راه مياندازند.
همچنين امواجي كه از سطح تپه دريايي ايجاد شده و گسترش مييابد، ممكن است غواصان را به آساني به داخل بكشند و نتايج وخيمي براي آنها داشته باشد. پس آماده باشيد.
محافظت در برابر مرجانها
با دست برهنه نبايد با مرجانها تماس گرفت. براي جلوگيري از آسيب رسيدن به پاها پوتين يا كفش مرجاني يا كفش تنيس بپوشيد. از لباسهاي خيس و محافظت كننده، دستكش هاي مخصوص (دستكش نئوپرين يا كار) بايد قبل از نزديك شدن به مرجانها استفاده كرد.
امداد و درمان اوليه
1. از خونريزي عضو آسيب ديده جلوگيري كنيد.
2. فورا زخم را با پراكسيد هيدروژن يا محلول 10 درصد بتادين تميز كرده، بافت هاي مرده روي زخم را برداشته، و ذرات خارجي را خارج كنيد.
3. آنرا با يك پارچه تميز بپوشانيد.
4. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
5. درمان آنتي بيوتيكي به صورت توپيكال به طور يقين در جلوگيري از عفونت ثانويه بسيار موثر ميباشد. براي درمان علائم بيماري كه از جراحتهاي ايجاد شده توسط مرجانها بوجود ميآيد ميتوانيم به عنوان مثال از درمان توپيكال استروئيد و آنتي هيستامين سيستميك و آنالجستيك استفاده كنيم. در موارد شديد درمان بيماري را منحصر ميكنيم در استراحت و خوابيدن بيمار، قرار دادن دست ها و پاها در جاي بلندتر از سطح، تر و خشك كردن لباسها و درمان آنتي بيوتيكي سيستميك. براي درمان و مهار واكنش آماسي كه از تركيب تراما و درماتيتيس ناشي ميشود ممكن است به استروئيد هاي سيستميك نياز داشته باشيم.
اختاپوسها
اختاپوسها ساكن اقيانوسهاي گرم سيري و معتدل هستند. گونههايي نيز مربوط به نواحي خاصي هستند.
اختاپوس شبيه به يك كيسه بزرگ است كه داراي 8 تا 10 تانتاكول ميباشد. سر كيسه بزرگ و داراي چشمان توسعه يافته و آروارههاي شيپوري در دهان ميباشد. حركت و جابجايي اختاپوس هم توسط عمل جت مانند صورت ميگيرد، كه با خارج كردن آب از حفره پرده داري به نام سيفون انجام مي شود.
اختاپوس در غارها، شكافها و داخل صدف مخفي ميشود. اختاپوس داراي اندامهاي سمي توسعه يافته اي در غدد بزاقي ميباشد كه با گزيدن آنرا منتقل ميكند. بيشتر گونههاي اختاپوسي كه در ايالات متحده وجود دارند بي آزارند. اختاپوسهاي بلورينگ كه در آبهاي آرام هندوستان و استراليا وجود دارند ممكن است نيش كشنده اي را دارا باشند. سم اختاپوسهاي گفته شده كه باعث آسيب به اعصاب و عضلات ميشود تترودوتوكسين نام دارد. اين سم در پف ماهي ها نيز وجود دارد. زهري كه در اثر گازگرفتن اختاپوس بلورينگ وارد ميشود ممكن است منجر به لرزه عضلاني، استفراغ، مشكل تنفسي، اختلال بينايي و آسيب قلبي عروقي شود.
گاز گرفتن اختاپوس منجر به ايجاد دو سوراخ كوچك ميشود. احساس خارش يا سوزش ممكن است بوجود بيايد كه بزودي گسترش مييابد. ورم، سرخي و آماس رايج هستند. خونريزي ممكن است شديد باشد و اغلب قدرت انعقاد خون به علت وجود ماده ضد انعقاد در سم كند ميشود.
راههاي پيشگيري
هنگام دست بردن و تماس با غارها و درزها مراقب باشيد. عليرغم اندازه اختاپوس از دستكش براي دست زدن به آن استفاده كنيد. اختاپوسها را نبايد توسط چوب يا نيزه شكاركرد، بخصوص گونههاي بزرگي را كه در خارج از سواحل نورت وسترن ايالات متحده وجود دارند، چون ممكن است كه توسط تانتاكولهاي موجود گرفتار شويم. اگر كشتن اختاپوس لازم باشد بهتر است كه ضربه را بين چشم هاي آن وارد كنيد.
امداد و درمان اوليه
1. خونريزي عضو آسيب ديده را كنترل كنيد.
2. زخم را تميز كرده، بافت هاي مرده اطراف آنرا با كمك تيغ جراحي برداريد و آنرا با يك پارچه تميز بپوشانيد.
3. اگر احتمال داديد كه زخم موجود متعلق به اختاپوس بلورينگ است از باندي كه زخم را شل ميبندد استفاده نكنيد. از فشار مستقيم و فشار بانداژ استفاده كنيد و آنرا توسط آتل بندي يا نوار قابل ارتجاع در موقعيتي پايين تر از قلب نگهداريد.
4. آماده باشيد تا در مواقع ضروري از احياي دهان به دهان و احياي قلبي ريوي استفاده كنيد.
5. سم اختاپوسهاي بلورينگ نسبت به حرارت مقاوم است و باعث ايجاد اختلال در عمل نوروتوكسين و عصبي عضلاني ميشود. سم تحت تاثير درمان با آب داغ از بين نمي رود. پادزهر نيز موجود نيست.
6. درمان پزشكي براي گازگرفتگي توسط اختاپوس بلورينگ جلوگيري از عوارض فلجي، قلبي – رگي و تنفسي است. ايست قلبي رايج بوده و هوا رساني مكانيكي توسط لولههاي مخصوص لازم است. مدت از كار افتادگي بين 4 تا 12 ساعت است. به بيمار قوت قلب بدهيد.
7. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
توتياي دريايي
گونههاي متنوع و مختلفي از توتياها با پراكندگي فراوان وجود دارد. هر گونه تيغهاي دراز و تيزي به صورت شعاعي دارد. نفوذ تيغ توتيا در موجود به داشتن سم در تيغ يا اندامهاي زخمي كننده ديگري به نام گلوبي فروس پديسلاريا باعث درد شديد در آن محل شود. ضعف و ناتواني كلي، سوزش، تهوع، استفراغ و نامنظمي در كار قلب گزارش شده است.
راههاي پيشگيري
از تماس مستقيم با توتيا اجتناب كنيد. توتيا حتي با تماس كوچك با تيغ هايش ميتواند سم خود را از طريق اندامهاي زخمي كننده پديسلاريا وارد آن موجود كند. توصيه ميشود كه براي جلوگيري از زخمي شدن از دستكش و پوتين استفاده كنيد. تيغ ها ميتوانند به داخل لباسهاي خيس، پوتين ها و كفشهاي تنيس نيز نفوذ كنند.
امداد و درمان اوليه
1. قطعات بزرگ تيغ را به آرامي بيرون بياوريد و مراقب باشيد كه آنها را نشكنيد كه در داخل زخم باقي بمانند.
2. زخم را با سركه يا الكل پروپيل شستشو دهيد. قرار دادن زخم در آب داغ با حرارت 122 درجه فارنهايت (50 درجه سانتيگراد) ميتواند در بهبود آن موثر باشد. توجه داشته باشيد كه قرار دادن زياد در آب بالاي 50 درجه سانتيگراد ميتواند منجر به آسيب رساندن به پوست شود.
3. زخم را تميز كرده، بافت هاي مرده اطراف آنرا با كمك تيغ جراحي برداريد. استفاده از درمان آنتي بيوتيك توپيكال براي جلوگيري از عفونت مفيد است. قبل از درمان آنتي بيوتيكي سيستيك براي جلوگيري از عفونت ثانويه كشت هوازي و بي هوازي انجام دهيد.
4. هر مقدار تيغي را كه ميتواند خارج كنيد. ممكن است بعضي از قطعات جذب بدن شده باشند. براي خارج كردن تيغهايي كه در نزديك اعصاب يا مفاصل هستند استفاده از عمل جراحي ممكن است لازم باشد كه در اين صورت بهتر است عمل تشريح را توسط ميكروسكوپ انجام دهيد. استفاده از اشعه x هم براي تشخيص محل تيغ لازم است. تيغها ممكن است در ماههاي بعد موجب تشكيل گرانولومها شود، يا حتي ممكن است به مكانهاي ديگري مهاجرت كنند.
5. واكنشهاي آلرژي و برونكواسپاسم بايد با استفاده زير پوستي اپي نفرين (cc 3/0 از محلول يك دههزارم) و آنتي هيستامين هاي سيستميك كنترل شود. پادزهر اختصاصي نيز وجود ندارد.
6. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
7. مراقبتهاي پزشكي را وقتي جراحت عميق بود انجام دهيد.
حلزونهاي مخروطي
حلزونهاي مخروطي در مناطق وسيعي پراكندگي دارند، و در زير صخرهها و مرجانها يا در حال خزيدن در روي ماسهها پيدا ميشود. بيشتر حلزونها داراي خصوصيات مشترك زير ميباشند : مارپيچ و رنگ متقارن، داراي سر مشخص، يك يا دو جفت تانتاكول، دو چشم و پاي پهن بزرگ در بدن. نيش يك حلزون مخروطي مثل گاز يك مار سمي پر اهميت است. حلزون داراي سازمان بسيار توسعه يافته اي براي وارد سازي سم ميباشد. سم درون تيرهايي كه درون خرطوم است وجود دارد، كه از انتهاي باريك آن خارج ميشود، و بيشتر حلزونها به آن دسترسي دارند. گزيده شدن توسط حلزون مخروطي با احساس سوزش و درد در محل جراحت همراه است. سوزش و بي حسي از محل جراحت شروع شده و ممكن است كه در بدن پراكنده شده و باعث لطمه به آن شود. درگيري و تداخل بين دهان و دندان شديد است. ديگر علائم شامل فلج ماهيچه اي، مشكل در بلع و صحبت كردن، اختلال در بينايي و ديسترس تنفسي باشد.
راههاي پيشگيري
از دست زدن به حلزونهاي مخروطي دوري كنيد. سم آن ميتواند از بين لباس و دستكش عبور كند.
امداد و درمان اوليه
1. بيمار را بخوابانيد.
2. از شل بستن باند يا استفاده از رگبند دوري كنيد. از فشار مستقيم توسط بانداژهاي فشاري استفاده كنيد، و عضو آسيب ديده را در سطحي پايين تر از سطح قلب قرار دهيد. استفاده از اتل ها و بانداژهاي كش توصيه ميشود.
3. بعضي از ماموران امداد توصيه ميكنند كه در جراحت برشي ايجاد كنند و توسط مكنده سم را بيرون بياورند، اگر چه اين موضوع خود مورد بحث است. با اين وجود، توافق عموعي وجود دارد كه اگر برش ايجاد شود، بايد كوچك (يك سانتي متر)، و به صورت طولي باشد، و عميق تر از بافت زير پوست نباشد. برش و مكيدن فقط بايد در زمان كمتر از 2 دقيقه بعد از گزش صورت گيرد. در غير اين صورت اين روش بي فايده خواهد بود. برش و مكش توسط افراد بي تجربه و ناآشنا منجر به پارگي هاي ناخواسته اعصاب، تاندونها و رگهاي خوني شود.
4. بيمار را به بخش مراقبت هاي ويژه پزشكي انتقال دهيد تا موقعي كه اطمينان حاصل كنيد كه وضعيت تنفسي مناسب دارد. آماده باشيد تا درصورت لازم از احياء دهان به دهان استفاده كنيد.
5. سم حلزون مخروطي ممكن است كه منجر به فلج خفيف يا شديد ماهيچه اسكلتي، با داشتن درد يا بدون درد شود. علائم آن تا چند دقيقه بعد از گزش توسعه مييابد و اثرات آن ممكن است تا 24 ساعت بعد از گزش نيز ادامه داشته باشد .
6. پادزهري براي سم آن وجود ندارد.
7. ديسترس تنفسي ممكن است بر اثر اختلال در كار عصبي – عضلاني اتفاق بيافتد. بيمار بايد در اتاق مراقبتهاي ويژه پزشكي بستري شود و به دقت عملكردهاي قلبي – رگي و تنفسي آن بررسي شود. درمان را تا وقتي كه علائم گسترش بيماري وجود دارد انجام دهيد.
8. اگر بيمار درد زياد داشته باشد، تزريق بي حسي موضعي را بدون آدرنالين به محل جراحت انجام دهيد. داروهاي ضد دردي كه باعث كاهش تنفس ميشود را با دقت زياد استفاده كنيد.
9. براي كنترل و مهار گزشهاي شديد استقامت داشته باشيد. در بعضي مواقع بايد تنفس را به وسيله لوله رساني و تهويه مكانيكي حمايت كنيد .
10. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
مارهاي دريايي
مار دريايي خزنده اي با تنفس ششي است كه با محيط آبي با وجود دم پارويي مانند توسعه يافته اش سازش پيدا كرده است. مارهاي دريايي ساكن مناطقي از اقيانوس آرام هند و درياي سرخ هستند وتا مساحت 150 مايل در آن سرزمين ديده ميشوند. بيشتر نواحي خطرناك براي شنا كردن دهانه رودخانههاست چون در آن نواحي تعداد مارهاي دريايي بيشتر و آب هم گل آلود است. مار دريايي از مارهاي واقعي است و درازاي آن معمولاً 3 تا 4 فوت است كه به 9 فوت هم ميرسد. مارهاي دريايي بندبند اند.
مار دريايي معمولاً كنجكاو است و اغلب به طرف غواصها جذب ميشود، ولي معمولاً مهاجم نيستند مگر در موقع فصل جفت گيري.
اثرات گاز گرفتگي توسط ماردريايي
سمي كه مار دريايي وارد ميكند 2 تا 10 برابر قوي تر از سم ماز كبري است. در اثر گاز گرفتن اثرات 4 سوراخ مشاهده ميشود كه ممكن است از 1 تا 20 سوراخ هم وجود داشته باشد. دندان ممكن است كه در زخم باقي بماند. سم نوروتوكسين يك پروتئين بدون آنزيم است كه به گرما مقاوم است. بنابراين مصدومي كه توسط مار دريايي گزيده شده را نبايد مثل مصدومي كه توسط ماهي سمي گزيده شده در آب داغ قرار داد.
به دليل داشتن آرواره كوچك اغلب گزيدگي ها منجر به وارد كردن سم نمي شود. گزيده شدن توسط ماردريايي درد كمتري بوجود ميآورد، و معمولاً دوره نهفته اي از 10 دقيقه تا چند ساعت قبل از گسترش نشانههاي عمومي زير دارد : درد و سختي ماهيچه، احساس زبري زبان، ضعف متوالي، تهوع، استفراغ، دشواري در صحبت كردن و بلع، ناتواني و ديسترس تنفسي، بعلاوه ادرار خاكستري رنگ ناشي از ميوگلوبينوريا، كه ممكن است باعث از كار افتادگي كليه شود.
راههاي پيشگيري
لباسهاي خيس يا محافظ، بخصوص دستكشها ممكن است كه بدن را در برابر گزيده شدن محافظت كنند و بايد هنگام غواصي در آب هايي كه مارهاي دريايي فراوان اند استفاده شوند. همچنين از كفش ها هنگامي كه در محل هايي كه احتمال ميدهيم مار دريايي وجود دارد استفاده ميكنيم به عنوان مثال در نزديكي محل هايي كه مشغول ماهي گيري هستيم. با دست به مارهاي دريايي تماس نگيريد. گزيده شدن دست ماهي گيران هنگامي اتفاق ميافتد كه سعي ميكنند مارماهي هارا از طور جدا كنند.
امداد و درمان اوليه
1. مصدوم را بي حركت نگه داريد.
2. از شل بستن باند يا استفاده از رگ بند اجتناب كنيد. از فشار مستقيم با استفاده از بانداژ متراكم استفاده كنيد. و آنرا با استفاده از آتل ها يا بانداژهاي كشي در موقعيت خود ثابت كنيد. اين روش از گسترش نوروتوكسين از ميان مجراي لنف جلوگيري ميكند.
3. از روش برش و مكش استفاده كنيد (به همان صورت كه در حلزونهاي مخروطي گفته شد).
4. تمام مصدومان گزيده شده توسط مارماهي را بدون توجه به علائم رايج خيلي سريع به بخش مراقبتهاي ويژه پزشكي انتقال دهيد .
5. اطمينان حاصل كنيد كه بيمار به طور مناسب تنفس ميكند. آماده احياء دهان به دهان يا احياء قلبي و ريوي در صورت لازم باشيد.
6. سم يك پروتئين مقاوم در برابر گرما است كه انتقال ماهيچهاي ـ عصبي را مسدود ميكند. ميونكروزيس ناشي از ميوگلوبينوريا و خرابي كليوي اغلب ديده ميشوند. هيپوتانسيون (كاهش فشار خون) هم ممكن است وجود داشته باشد.
7. امكان ايست قلبي ناشي از فلج ماهيچه اي وجود دارد. انتوباسيون و تهويه مكانيكي ممكن است لازم باشد.
8. عملكرد كليه بايد با دقت مورد بررسي قرار بگيرد چون ممكن است كه دياليز پريتونيال يا همودياليز لازم باشد. ادرار قليايي باتزريق درون رگي مناسب دفع ميوگلوبين را بالا ميبرد. عملكرد كليه را بررسي كنيد.
9. علائم حياتي بايد به دقت بررسي شوند. حمايت قلبي – رگي و تزريق مايع درون رگي علاوه بر اكسيژن رساني ممكن است لازم باشد.
10. چون امكان از كار افتادن علائم حياتي وجود دارد تمام مصدومان كه توسط مارماهي گزيده ميشوند بايد حداقل 12 ساعت تحت مراقبت هاي شديد باشند.
11. اگر علائم مسموميت در عرض يك ساعت اتفاق افتاد درمان به وسيله پادزهر به زودي ميسر ميشود. اگر بيمار مسموميت سختي داشته باشد، درمان توسط پادزهر حتي بعد از يك تاخير قابل ملاحظه نيز مفيد است. براي تهيه پادزهر ميتوانيد به آدرس استراليا ، ملبورن، آزمايشگاه سرم كامانولر مراجعه كنيد. اگر پادزهر مخصوص وجود نداشته باشد، ميتوان پادزهر مار خشكي زي (مار ببري يا كرايت الاپيده ) را جانشين كرد. اگر از پادزهر استفاده كرديم، بايد از دستورالعمل هاي راجع به دوز تست حساسيت كه داخل جعبه ميباشد استفاده كرد و پزشك بايد براي مقابله با شوك آنافيلاكسي آماده باشد. توصيه ميشود كه بعد از تزريق به روش IV وضعيت بيمار را تا يك ساعت بررسي كنيم.
12. دستورات درمان تتانوس را به طور مناسب تجويز كنيد .
اسفنجها
اسفنجها حيوانات چند سلولي ريزي هستند كه توسط سيليكا يا كربنات كلسيم در داخل يك اسكلت فيبروزي قرار دارند. تماس پوست با مواد شيميايي روي سطوح مشخصي از اسفنجها يا تماس با اسپيكولهاي تيز كوچك سبب درد زياد در پوست ميشود كه به آن حالت درماتيت ميگويند .
پيشگيري
از برخورد و مواجهه با اسفنجها دوري كنيد و هنگامي كه قصد تماس با اسفنج هاي زنده را داشتيد از دستكش استفاده كنيد.
امداد و درمان اوليه
1. نوار چسبنده يا مو يين ميتواند به طور موثري اسپيكولهاي اسفنجها را خارج كند .
2. سركه يا اسيد استيك 3 تا 10 درصد را با كمپرس اشباع در اسفنجها به كار ببريد.
3. از آنتي هيستامين لوسيون (دي فنيل هيدرآمين)و بعدا استروئيد پوستي (هيدروكورتيزون ) خيلي زود در كاهش التهاب پوستي استفاده كنيد.
4. در مان آنتي بيوتيك در كاهش احتمال عفونت ثانويه موثر است.
مسموسيت با پف ماهي ها
نوروتوكسين بسيار قوي كه تترودوتوكسين ناميده ميشود در اعماء و احشاء، گونادها، كبد و پوست ماهي هاي متنوعي از جمله پف ماهي، ماهي خارپشت، خورشيد ماهي كه در اقيانوسها وجود دارد يافت ميشود. پف ماهي – كه اردك ماهي، ماهي دهان گشاد و بالون ماهي و فوگو در ژاپن ناميده ميشود – اصولاً در آبهاي مناطق حاره اي و معتدل در سواحل ايالات متحده، آفريقا، آمريكاي جنوبي، آسيا و مديترانه يافت ميشود. پف ماهي به خاطر ظاهر زيباي خود در ژاپن بسيار مورد توجه قرار ميگيرد كه البته سهم اندكي را در جيره غذايي دارند. اما در ساشيمي خورده ميشود. سر آشپزها سعي ميكنند آن دسته از پف ماهي ها را انتخاب كنند كه شباهت كمتري به نوع سمي داشته باشد و از اندامهايي كه احتمال وجود سم در آن بيشتر است دوري ميكنند.
نشانه اوليه مسموميت معمولاً سوزش اطراف دهان است كه در بيشتر موارد مشاهده ميشود و ممكن است باعث بي حسي در سرتاسر بدن شود .علائم نئورولوژيكال ممكن است تا لرزش در حركت (آتاكسي)، ضعف و ناتواني عمومي پيشرفت كند. اگر چه ممكن است كه مصدوم بدون حركت باشد ولي هوشياري تا وقتي كه مرگ از طريق ايست تنفسي اتفاق بيافتد وجود دارد.
پيشگيري
از خوردن پف ماهي ها دوري كنيد. پختن گوشت سمي باعث از بين رفتن سم نمي شود.
امداد و درمان اوليه
1. راه تنفس را كنترل كرده و تنفس و گردش خون بيمار را بررسي كنيد.
2. عملكرد بيمار را كنترل كنيد.
3. بي نظمي قلبي را كنترل و درمان كنيد.
مسموميت توسط نرم تنان صدف دار پاراليتيك (PSD)
مسموميت با نرم تنان صدف دار پاراليتيك توسط نرم تناني مانند كلامها، لويسترها و ماسل ها كه حاوي دينوفلاژلاتها هستند اتفاق ميافتد. دينوفلاژلاتها با توليد نوروتوكسين انسان را تحت تاثير قرار ميدهند. تكثير اين دينوفلاژلاتها در طي ماههاي گرم اتفاق ميافتد كه از خصوصيات مناطق سرخ دريا كه در اثر وجود خزهها به اين رنگ درآمده اند ميباشد. به اين دليل بعضي از دينوفلاژلاتها رسيده بيرنگ اند ممكن است ندانسته همراه با نرم تنان مسموم شده مصرف شوند. مسئولان حفظ سلامت عمومي جامعه بايد آب دريا و نمونههاي نرمتن صدفدار را براي شناسايي توكسين كنترل و بررسي كنند. نرم تنان صدف دار مسموم شده را نمي توان توسط ظاهر، بو، يا تغيير رنگ يك شيء نقره اي يا سيري كه در آب پخته قرار دارد تشخيص داد. همچنين نرمتن صدف دار را ميتوان در مناطق جزر و مدي بالا يا پايين پيدا كرد. گونههاي سمي دينوفلاژلاتها در مناطق زير رايج اند : شمال غرب ايالات متحده يا كانادا، آلاسكا، بخش هايي از جنوب غرب آمريكا، شمال غرب آمريكا، شمال شرق آيالات متحده، كشورهاي اروپايي درياي شمال و در مناطقي از خليج غربي ايالات متحده.
نوع ديگري از دينوفلاژلاتها وجود دارد كه بلعيدن آن باعث مسموميت نمي شود ولي اگر شخصي در سواحل در معرض دينوفلاژلاتهاي رسيده كه توسط عمل باد و موج معلق ميشوند قرار بگيرد ممكن است باعث ايجاد ناراحتي تنفسي و بينايي در او شود.
علائم عمومي PSD شامل خارش اطراف دهان كه ممكن است در دستها و پاها نيز گسترش يابد و ممكن است پيشرفت كرده و باعث ضعف عضلاني، ناهماهنگي عضلات، ساليواسيون (ريزش بزاق)، تشنگي شديد و مشكل بلعيدن شود. علائم معدي روده اي رايج نيست. مرگ اگر چه رايج نيست اما ممكن است در اثر ايست تنفسي اتفاق بيافتد. علائم 30 دقيقه بعد از بلعيدن شروع شده و ممكن است تا چند هفته طول بكشد. بيمارهاي معدي روده اي به احتمال زياد چند ساعت بعد از بلع به دليل آلودگي باكتريايي نرم تن اتفاق ميافتد. واكنش هاي آلرژي به عنوان مثال كهير، خارش شديد، احساس خشكي يا خارش در گلو، متورم شدن زبان و اسپاسم شديد شود و همچنين ايجاد حساسيت شديد در فرد توسط نرم تنان صدف دار مخصوص يا غير PSD شود.
پيشگيري
چون دينوفلاژلاتها به گرما مقاوم اند پختن نميتواند از مسموميت جلوگيري كند. محيط كشت بروس و بويلون كه نرم تنان صدف دار جوشيده در آن كشت داده شد خيلي خطرناك تر است چون سم قابل حل شدن در آب بوده كه در محيط كشت بروس تمركز مييابد.
امداد و دمان اوليه
1. پادزهري شناسايي نشده است. اگر قرباني داراي هوشياري كامل است او را با 30 cc (2قاشق سوپ خوري) شربت اپيپاك وادار به استفراغ كنيد. معده را با مايع آلكالين (محلول جوش شيرين ) شستشو دهيد. چون سم قابل حل در اسيد ميباشد. ممكن است اين كار مفيد واقع شود.
2. درمان را با دقت بيشتر ادامه دهيد تا وقتي كه بيماري كاملا رفع شود. همچنين مسموميت به مقدار نرم تن صدف دار مصرف شده و مقدار دينوفلاژلاتهاي تمركز يافته بستگي دارد. http://marinemedicine.blogfa.com/post-10.aspx